जै घाँसको विवरण

जै घाँस हिउँद याममा हरीयो घाँसको लागि तराई देखि मध्य पहाडी क्षेत्रमा उपयुत्त र लोकप्रिय घाँस हो । यसलाई असोज कार्तिकमा प्रति रोपनी ५ के.जी. बिउका दरले लगाउन सकिन्छ । रोपेको ३०–४५ दिनपछि पहिलो कटाई गरी एक महिनाको अन्तरालमा ३–४ पटकसम्म कटाई गर्न सकिन्छ । यसका जात, व्यवस्थापन तथा लगाइने क्षेत्र अनुसार प्रति रोपनी १.५ देखि ४ टनसम्म हरियो घाँस तथा ५०–२०० किलो सम्म बिउ उत्पादन हुन्छ । जै घाँसमा सरदर ७– १३% सम्म क्रुड प्रोटिन पाइन्छ ।

यसका सिफारिस जातहरु निम्नानुसार छ ।

स्वान जै घाँस एक प्रकारको जौ जस्तै देखिने घाँस हो । यो घाँस जौ अथवा गहुँ जस्तै उम्रन्छ । हिउँद याममा जुन बखत अरू स्थानीय घाँस हुँदैन, त्यो समयमा यो घाँसको खेती गरेर आफ्नो पशुहरूलाई हरियो घाँस खुवाई बढी उत्पादन लिन सकिन्छ । यो एउटा पौष्टिक तथा स्वादिष्ट घाँस हो । स्वान जै हिउँदको लागि एक उत्तम पोसिलो घाँस हो । अरू स्थानीय घाँस हिउँद महिनामा सुकी पशुको उत्पादन क्षमतामा ह्रास आउने भएकाले सो समयमा हरियो जै घाँस कृषकहरूले प्रयोगमा ल्याउन सक्छन् । यसले दुग्ध व्यवसायी कृषकहरूको वस्तुभाउको दुग्ध उत्पादनमा ३५% सम्म वृद्घिको साथै पशुको स्वास्थ्यमा समेत सुधार भएको पाईएको छ । यो घाँस बढी उत्पादन गराएर सुख्खा समयमा खुवाउन तथा हे बनाई राख्न सकिन्छ । जातीय गुणहरू स्वान जै घाँसको बोट १२०–१५० से.मी. उचाईको हुन्छ । रोपेको दिन देखि ११०–११३ दिन सम्म यसको फूल समय हो भने १७०–१७७ दिनमा बिउ पाक्दछ । यसको एउटा गाँजमा ८–११ वटा बोट हुन्छन्।

हावापानी र माटो
स्वान जै घाँसलाई तराईदेखि उच्च–पहाडसम्म खेती गर्न सकिन्छ । यसलाई जुनसुकै माटोमा खेती गर्न सके पनि बढी उब्जाउको लागि पांगो दोमट माटो सबैभन्दा राम्रो हुन्छ । पानी जम्ने ठाउँमा यसको खेती राम्रो हुँदैन ।

जमिनको तयारी
गहुँ बालीलाई जस्तै गरी २ देखि ३ पटक खनजोत गरेर जमिनको तयारी गर्नुपर्दछ । एक हेक्टरमा ५ मे.टन. गोबरमल या कम्पोस्ट मल हाल्नुपर्दछ । बढी उब्जाउ लिनलाई रासायनिक मल नाइट्रोजन ८० के.जी., फस्फोरस ६० के.जी. र पोटास ४० के.जी. प्रति हेक्टर (२० रोपनी) का दरले दिनुपर्छ ।

लगाउने समय
स्वान जै घाँस आश्विन महिनाको तेस्रो हप्तादेखि मंसिरको पहिलो हप्तासम्म माटोमा चिस्यान हेरी खनजोत गरी लगाउन सकिन्छ । उच्च पहाडी क्षेत्रमा हिँउ पग्लेपछि चैत्र वैशाखमा यसको खेती गर्न सकिन्छ ।

बिउको मात्रा
स्वान जै घाँसको बिउ प्रतिरोपनी ५–६ के.जी. अर्थात १०० देखि १२० के.जी. प्रतिहेक्टर आवश्यक पर्दछ ।

सिँचाइ
माटोको चिस्यान हेरी प्रत्येक कटाइपछि सिँचाइ सुविधा पुर्याएमा उब्जनी बढी लिन सकिन्छ । अर्थात ३ देखि ४ पटकसम्म सिचाइ गर्नुपर्दछ ।

उत्पादन
स्थानीय हावापानी, माटो, मलजलको मात्राअनुसार पनि घाँस उत्पादनमा असर पर्दछ । चरन तथा घाँसेबाली अनुसन्धान महाशाखा खुमलटारले गरेको अनुसन्धानबाट यस जातको घाँसबाट प्रतिहेक्टर हरियो घाँस ३० देखि ३५ मे.टन. र विउ ३.५ देखि ३.९ मे.टन. उत्पादन लिन सकिन्छ ।