आलुबालीको वर्तमान अवस्था

विश्व खाद्य संगठनका अनुसार सन् २०२२मा विश्व भर १,६६,५६,५०५ हेक्टर वाट ३७,३३,९९,७८५ मे.टन आलुको उत्पादन भएकोमा चिनमा सवै भन्दा वढी २४.७% (९,२३,६०,४२८ मे.टन), भारतमा दोश्रो बढी १५% (५,६१,७६,००० मे.टन) र नेपालमा तेइसौ स्थानमा १,९८,२५३ हे. बाट ०.९१% (३४,१०,८२९ मे.टन) उत्पादन भएको छ । विश्वको उत्पादकत्व (२२.४२ मे. टन/हे.) भन्दा नेपालको उत्पादकत्व (१७.२० मे.टन/हे.) धेरै न्यून रहेको छ।
नेपालमा हाल सम्म २१ वटा जातहरू उन्मोचन र दर्ता भएका छन् जसमा १६ उन्नत जातको उत्पादकत्व १०-३९.४ मे. टन/हे., २ हाइब्रिड जातको ३०-४० मे. टन/हे. र ३ औधोगिक जातको २०.०२-२९.९४ मे.टन/हे. रहेको छ। हाल सम्म २ सरकारी र ६ निजी क्षेत्रका पूर्वमूलबीउ उत्पादन गर्ने इजाजत पत्र प्राप्त बीउ उत्पादकहरू रहेका छन्। हाल सम्म यि क्षेत्रको पूर्वमूलबीउ उत्पादन क्षमता १४ छ । नेपाल भरको क्षेत्रफलमा गुणस्तरीय उन्नत बीउ पुर्याउने र बीउ चक्रलाई पूर्णरूपमा पालना गर्नको लागि कम्तिमा वर्षेनी १०,००,००० पि.बि.एस.बीउआलु चाहिन्छ र हाल ८,००,००० पि.बि.एस. बीउआलु उत्पादन छ तर बीउ चक्रलाई पूर्णरूपमा पालना गराउन नसकिएको परिवेश विद्यमान छ । नेपालमा टि.पि.एस. आलु बिउको माग ४०-५० के.जी. रहेकोमा हाल २० के.जी. उत्पादन भैरहेको छ।

आयात निर्यात
भन्सार विभागका अनुसार २०८०/८१मा नेपालको कुल आयात १५.९३ खर्ब र निर्यात १.५२ खर्व रहेको छ । कुल तरकारीबालीको आयात २८.३१ अर्ब र ८२.८६ करोड रहेको छ जसमा आलुको आयात ६.७१ अर्ब र निर्यात ७३.४७ लाखको रहेको छ।

निष्कर्ष
नेपालमा गुणस्तरीय बीउआलु उत्पादन मार्फत उत्पादकत्व बढाउन जरुरी देखिन्छ । देशलाई आत्मनिर्भर बनाउनका लागि हालको उत्पादकत्वलाई १८.३० मे.टन/हे. पुर्याउने वा १७९८८ हेक्टर थप गर्दा आयात प्रतिस्थापन हुनेछ जुन अझ बढाउन सके निर्यात गर्ने सम्भावना छ । बीउ चक्रलाई पूर्ण पालना गर्नका लागि कृषकलाई दक्ष बनाउन आवश्यक छ भने उत्पादित गुणस्तरीय बीउआलुको वासालत मार्फत बिक्री सुनिश्चित र लगाउने वातावरण बनाउन पर्दछ ।