नरिवल खेति प्रविधि

विश्वका ८० भन्दा बढी देशहरुमा उत्पादन गरिने नरिवलको खेती नेपालको तराई तथा भित्री मधेसका जिल्लाहरुमा खेती गरिन्छ । यो फल ताजा खानकालागी, सुकाएर खानका लागी मात्र नभएर यसमा भएको जुसले शितलता प्रदान गर्ने हुनाले गर्मि याममा प्रयोग गरिन्छ । यसका साथ साथै यसका पात तथा जटावाट विभिन्न हस्तकलाका सामाग्रिहरु तयार गर्न सकिन्छ । यसको फललाई धार्मिक कार्यमा पनि प्रयोग गरिन्छ । यस्को उत्पत्ति दक्षिण पुर्वि एशियामा भएको अनुमान गरिन्छ ।

प्रयोग तथा पौष्टिक महत्व

ताजा फलमा करिव १० प्रतिशत कार्वोहाईड्रेट, ४ प्रतिशत प्रोटिन, ३७ प्रतिशत चिल्लो पदार्थ, ४ प्रतिशत खनिज तथा ४५ प्रतिशत पानीको मात्रा हुन्छ ।

यसलाई गर्मि हावापानी चाहिन्छ । औषत वार्षिक तापक्रम २७ डिग्री र वार्षिक वर्षा १३००–२३०० मिमि आवश्यक पर्दछ । यो सामुन्द्रिक सतह देखी ९०० मि सम्म उत्पादन गर्न सकिन्छ 

यसले विविध खालको माटो रुचाउने भएता पनि राम्रो निकासको प्रवन्ध भएको हावा खेल्ने खुकुलो माटोमा उत्पादन राम्रो हुन्छ । पि.एच. ५.२–८ यसको लागी उपयुक्त हुन्छ तर माटोमा प्रशस्त पोटासको मात्रा हुनु जरुरी हुन्छ ।

छनौट गरिएका माउबोटबाट फल संकलन गरि बीउको लागी राखिन्छ । बीउको लागी राखिएका फलको औषत तौल ७६९ ग्राम हुनुपर्छ । फल टिपेपश्चात तत्काल नर्षरीमा २५–३० से.मीको फरकमा रोपण गर्नु पर्दछ । फललाई तेर्सो पारेर राखिन्छ र हल्का देखिने गरि माटोले पुरिन्छ ।

बगैचा स्थापना गर्ने जग्गा सम्याएर ६ मिटरको फरकमा करिब १ घन मि को खाडल खन्ने र खाडलमा दुई पत्र नरिवलको जट्टा पिंधमा राख्ने । २०–२५ के.जी. पाकेको कम्पोष्ट मल राखी माटोमा राम्रो सँग मिलाएर जेष्ठ-आषाढ महिनामा रोपण गर्ने ।

यसको वृद्दि र विकासका लागी प्रयाप्त मात्रामा सिंचाईको आवश्यकता पर्दछ । सुख्खा समयमा १०–१५ दिनको फरकमा सिंचाई दिनु पर्दछ भने वर्षा समयमा त्यती आवश्यकता पर्दैन । प्राय सिंचाई गर्दा बोटको वरिपरि खनेर बेशिन बनाई त्यसमा पानी हाल्नु पर्दछ ।

फलदिने अवस्था सम्मको लागी अन्तरवालीको रुपमा भुँईकटहर, केरा, मरिच कफि तथा अन्य कोशेवाली लगाउनु उपयुक्त हुन्छ । तर अन्तरवाली लगाउँदा नरिवलको छेउमा पर्ने गरि लगाउनु हुँदैन ।

मुना कुहिने रोग, डाँठ कुहिने रोग, खैरो थोप्ले रोग आदी

पात खाने झुसिलकिरा, राईनोसरस खपटे किरा, रेड पाल्म विभिल, जरा खाने किरा आदी मुख्य हुन । 

फूल फुलेको १२–१३ महिनामा फल परिपक्व हुन्छ । राम्रो सँग पाकेको फललाई मात्र वोटवाट टिप्नु पर्दछ । उत्पादन दिने वयस्क बोटहरु भएको बगैचाबाट औषत १००००–१४००० फल र वर्ष रहे दिन सक्छ । तर राम्रो सँग व्यवस्थापन गरेको बगैचामा यसलाई २५००० फल र वर्ष रहेसम्म बढाउन सकिन्छ ।

फल टिपे पश्चात केहि दिनको लागी छाँयादार ठाँउमा भण्डारण गर्न सकिन्छ ।

सन्दर्भ

पद्मनाथ आत्रेय

फलफूल विकास अधिकृत

उष्ण प्रदेशीय फलफूल खेति प्रविधि पुस्तिका - नरिवल खेती प्रबिधि

फलफूल विकास निर्देशनालय

कीर्तिपुर, काठमाडौं